واژه اینترنت ملی و شبکه ملی اطلاعات به قدری در ایران با موضوع های سیاسی و اجتماعی پیوند خورده اند که اصلا نمیشود به راحتی به دید فنی درباره آن ها صحبت کرد.
در ابتدا بد نیست که موضع خود را در خصوص فیلترینگ و سانسور مشخص کنم تا مخاطبین عام و خاص این مطلب را بدور از دیدگاه های اجتماعی و سیاسی بخوانند. نگارنده این مقاله نه موافق سانسور است و نه موافق فیلترینگ گروهی سایت ها. شاید از دید اجتماعی و سیاسی نگاهی متفاوت به این موضوع داشته باشم و نگرانی هایی را در خصوص اعمال سانسور در خصوص اجرای این طرح داشته باشم. اما باید بدانیم که در خصوص طرح های به بزرگی شبکه ملی اطلاعات موافقت و مخالفت نمی تواند سیاه و سفید باشد. بلکه در خصوص نگاه های مختلف به این شبکه می شود با بخشی از آن موافق و با بخشی دیگر مخالب بود و یا در خصوص بخش هایی از آن نگرانی داشت.
نکته مهم این است که ما نمی دانیم اول شبکه ملی اطلاعات بود و بعد به اینترنت ملی تغییر نام داد و یا از ابتدا این طرف با عنوان اینترنت ملی مطرح شد و بعد بخشی هایی از آن به عنوان شبکه ملی اطاعات توسعه یافت.
اینترنت که ملی شدنی نیست. و چون این موضوع از ابتدا رد شده است نمی شود در خصوص آن تحلیلی ارایه کرد. پس در این مطلب به تحلیل شبکه ملی اطلاعات می پردازم. همه ما در خانه و محل کار با شبکه های کامپیوتری در ارتباط هستیم. بد نیست که بدانیم که اینترنت در واقع به مجموع تمام این شبکه ها گفته می شود که به وسیله خطوط ارتباطی با یکدیگر ارتباط دارند. اگر دسترسی شما به دیگر کامپیوتر های داخل شبکه جهانی (اینترنت) قطع شده باشد شما در شبکه محلی خود به کامیوتر هایی که داخل شبکه داخلی شما قرار دارند دسترسی خواهید داشت. در این میان سرعت دسترسی شما به اطلاعات شبکه داخلی هم بستگی به سرعت دسترسی شما به دیگر کامپیوتر ها ندارد. شما می توانید فایل های مورد نظر خود را داخل شبکه داخلی خود ذخیره کنید تا در زمانی که دسترسی شما به خارج از شبکه شما قطع شد باز هم بتوانید به بخشی از اطلاعات مورد نیاز خود دسترسی داشته باشید.
حال شما فکر کنید که گستردگی این شبکه از خانه و محل کار بیشتر شده و به کل کشور رسیده است. اینجاست که شما دیگر شبکه محلی دارید که می توانید به آن شبکه ملی اطلاعات بگویید. درصورتی که دسترسی داخل به خارج این شبکه قطع شود کاربران می توانند با سرعتی بالاتر به تمام اطلاعات داخل این شبکه محلی دسترسی داشته باشند.
شبکه های محلی در تمام دنیا وجود دارند. در تمام کشور ها با توسعه مراکز داده (data center) این امکان فراهم شده که سایت های داخلی و بومی ک بیتشترین ترافیک و استفاده از آن ها در داخل کشور است با هاست شدن در این شبکه محلی با سرعت بالاتری به کاربران منطقه سرویس بدهند.
شبکه ملی اطلاعات با این توضیحات نه تنها یک سیستم من درآوردی و تولید داخلی نیست. بلکه در صورتی که به درستی اجرا و مدیریت شود می توانند در توسعه وب نقش مهمی داشته باشد. شاید بشود گفت که شبکه ملی اطلاعات راه رفتن روی لبه تیغ شمشیر است. همه چیز که گفتیم از خوبی های شبکه ملی اطلاعات بود. و تا اینجا به این نکته اشاره کردیم که مدیریت در شبکه ملی اطلاعات یکی از مهم ترین نکات است.
در ابتدا به این نکته اشاره کردم که شبکه ملی اطلاعات همانند یه شبکه داخلی در خانه یا محل کار است که کامپیوتر و پرینتر و دیگر ابزار داخل شبکه را به یکدیگر متصل می کند و معمولا این شبکه به وسیله یک مدم به خارج از شبکه ارتباط برقرار کرده است که ما به این ارتباط دسترسی به اینترنت می گوییم. در شبکه ملی اطلاعات هم دقیقه همین است. تمام کامپیوتر های داخل کشور به وسیله ارتباط هایی که دیگر شبکه ها در دیگر کشور ها متصل شده اند. که به این ارتباط فراگیر بین تمام شبکه ها اینترنت می گویند.
حالا فکر کنید که پدر خانواده و یا مدیر شرکت تصمیم بگیرد که دیگر کاربران دسترسی به اینترنت نداشته باشند. اگر این ارتباط از یک نقطه برقرار شده باشد فقط با قطع کردن این نقطه می شود ارتباط کل شبکه داخلی را با دیگر دنیا قطع کرد. با توجه به مدیریت دسترسی به اینترنت در ایران در خصوص شبکه ملی اطلاعات این نگرانی وجود دارد که دسترسی به خارج خواسته یا ناخواسته در مدت زمانی خاص و یا بطور کلی قطع گردد.
نگرانی فعالان حقوق بشر به این موضوع متاسفانه به دلیل عدم آگاهی به کلیت شبکه ملی اطلاعات است و نه به بخش مربوط به دسترسی داخل به خارج آن. اتفاقی که همه روزه در داخل ایران و با فیلترینگ بسیاری از سایت ها در واقع وجود دارد. دسترسی داخل ایران به خارج از ایران به واسطه وجود یک کانال ارتباطی با دنیای بیرون مدت زیادی است که به طور دقیق در حال کنترل و اعمال محدودیت است. پس نباید این اعمال محدودیت را به واسطه شبکه ملی اطلاعات دید. شاید شبکه ملی اطلاعات پس از اجرای موفقیت آمیز و تامین تمام نیاز های داخلی بتواند به عنوان یک ابزار برای فیلترکردن گسترده سایت های خارجی مورد استفاده قرار بگیرد. اما باید به این موضوع دقت کرد که اگر دولت را به واسطه فیلتر کردن برخی از سایت های سرویس دهنده و ابزار وب مورد نکوهش قرار میدهیم. خود نباید یک ابزار را به واسطه اینکه می تواند از آن برای فیلترینگ هم استفاده شده از پایه و اساس محکوم کنیم. زیرا این شبکه می تواند در توسعه سرویس های بیشماری در داخل کشور که به نیاز های روزمره مردم مربوط است بسیار تاثیر مثبتی داشته باشد.
حدود چند ماه پیش بود که در باشگاه وب ایران به این موضوع پرداختیم که متاسفانه بسیاری به تمسخر گفتند که این موضوع اصلا امکان پذیر نیست ولی امروز همان افراد در بسیاری از مطالب و توییت های خود به این نکته اشاره کرده اند که واقعا اینترنت دارد ملی می شود. نکته ای که اینجا بسیار اهمیت دارد عدم حضور فعالان وب و ایجاد بحث جدی و گفتمان در خصوص شبکه ملی اطلاعات و در خواست از نهاد های مسول برای ارایه اطلاعات مربوط به شبکه ملی اطلاعات و نحوه مدیریت و دسترسی به آن است.
شاید بشود بخشی از کمبود اطلاعاع رسانی را به گردن دولت و وزارت خانه های مربوطه انداخت اما نباید فراموش کرد که فعالان حوزه فناوری اطلاعات هم در این خصوص اصلا گامی برنداشته اند. برای مثال یکی از مهم ترین نکات برای ایجاد شبکه ملی اطلاعات تشویق تولید کنندگان محتوا به انتقال سرور ها به داخل کشور است. که البته این موضوع می بایست به دنبال توسعه مراکز داده در داخل کشور باشد. امری که نیازمند سرمایه گزاری بخش خصوص و حمایت دولت بوده که متاسفانه عملا تا امروز به غیر از دو مرکز داده تا حدودی استاندارد در داخل کشور عملا مرکز دیگری وجود ندارد که تولید کنند محتوا بتوانند در یک بازار رقابتی به این موضوع فکر کنند که شبکه ملی اطلاعات تا چه میزان می توانند در توسعه کسب و کار آن ها تاثیر مثبت داشته باشد.
شاید بشود عدم اطلاع رسانی درست و عدم برگزاری کنفرانس ها و نشست های تخصصی را از سوی مراکز دولتی که مجری این طرح هستند از دلایل عدم موفقیت این طرح تا امروز نامید. البته این عدم موفقیت و شناخت اگر در طول چند ماه آینده که قرار است شبکه ملی اطلاعات به طور کامل پیاده سازی شود به نظر من بخش های بزرگی از این طرح را با مشکل مواجه خواهد کرد.
بحث شبکه ملی اطلاعات به صورت کلی در اینجا مطرح شده است اما راهکارها و موانع پیش رو بیش از نکات ذکر شده در این یادداشت است. اما نکته مهم این است که شبکه ملی اطلاعات در صورتی که درست اجرا شود می تواند در توسه وب فارسی بسیار مفید باشد و اگر درست اجرا نشود می توانند نگرانی های بیشتری حتی فراتر از آنجه امروز به ان اشاره می شود را در پی داشته باشد.